Bij de opening van de expositie in het Middendorpshuis op 4 april jl. heb ik aangegeven dat bewust gekozen is voor de periode 1939-1949.
1 september 1939 was de inval in Polen door Nazi-Duitsland. Daarbij werd de oorlog een feit.
Het onderwerp Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog is lang onderbelicht geweest in de Nederlandse geschiedschrijving.
Jorien Wallast stelt dan ook dat het onterecht is te spreken over 1940-1945 als de oorlogsjaren van de Tweede Wereldoorlog. Voor het merendeel van de Nederlanders geldt dat ze op 4 mei de doden herdenken en op 5 mei de bevrijding van het Nazibewind. In mei 1945 was de oorlog in Europa immers voorbij. Maar heel anders was dit in Azië.
Japan was Nederlands – Indië binnengevallen in 1942. De Europese bevolking in Indonesië bestond uit 360.000 mensen in dat jaar. De Japanse bezetter heeft ze vrijwel allemaal krijgsgevangen gemaakt of in concentratiekampen geïnterneerd en er zijn daar afschuwelijke dingen gebeurd door de Japanse bezetter, zowel onder de Europese als de lokale bevolking.
Toen de Canadezen op 6 mei 1945 door Nederlandse straten vol uitzinnige feestgangers marcheerden, scheepten in Liverpool de eerste Nederlandse oorlogsvrijwilligers in. Op de MS Rangitata bevonden zich ruim 300 mannen en vrouwen die bereid waren lijf en leden op het spel te zetten voor de ” herovering van Nederlands grootste kolonie op de Japanse bezetter. “Nederland bevrijd, nu Indië nog!”
Tegen de Japanners zouden de tienduizenden oorlogsvrijwilligers die zich in de maanden na de bevrijding aanmeldden voor dienst in de Oost, nooit komen te vechten.
Wanneer men geen connecties heeft met Japan en of Nederlands-Indië staat men niet stil bij het feit dat Japan zich gewonnen gaf op 15 augustus 1945. Als je kijkt naar het geheel van het Koninkrijk der Nederlanden in die tijd, dan lijkt 15 augustus het einde van de oorlog. Echter, de werkelijkheid was anders. Soekarno en Hatta riepen binnen 48 uur na de capitulatie van Japan, de Onafhankelijke Republiek Indonesië uit. Op 17 september van dat jaar arriveerde de eerste groep Nederlandse soldaten in Indonesië. Uiteraard werd dat in 1945 geen oorlog genoemd. Bevrijdingsmissie was het eerst.
In mei 1946 werden de eerste Nederlandse jonge mannen opgeroepen om zich te melden voor militaire dienst. Daarvoor was wel een grondwetswijziging nodig. De bepaling dat Nederlandse dienstplichtigen tot die tijd overzee niet ingezet mochten worden moest worden veranderd. In december van 1946 werd deze aangenomen.
De 7 december Divisie bestond nu formeel en gingen aan de slag met een politionele actie. De troepen zouden er zijn in Indonesië voor rust en orde. In juli 1947 waren er meer dan 100.000 soldaten in Nederlands-Indië die over Java en Sumatra heen walsten en dat werd een binnenlandse aangelegenheid genoemd.
In 1948 volgt een tweede politionele actie. Er wordt hevig gevochten. Daarbij vallen duizenden Nederlandse en tienduizenden Indonesische doden, waaronder onschuldige burgers. Het Nederlandse optreden krijgt steeds meer kritiek, zowel in Nederland zelf als internationaal. Amerika dreigde de Marshallhulp in te trekken waardoor Nederland zich gewonnen gaf.
Op het Paleis op de Dam in Amsterdam en in het paleis van de Gouverneur-Generaal in Batavia (Djakarta) werd op 27 december 1949 de Akte van Soevereiniteitsoverdracht getekend. In Amsterdam gebeurde dat door koningin Juliana en de Indonesische premier Mohammad Hatta. waarmee
Indonesië als onafhankelijke staat werd erkend. In 1950 keerden de laatste Nederlandse militairen huiswaarts.
Er zijn ruim 200.000 Nederlandse militairen ingezet tussen 1945 en 1950, een groot deel van de huidige Hammer en Vroomshoopse bevolking kent of kende iemand die is uitgezonden.
In de expositie in het Middendorpshuis zijn spullen tentoongesteld van mannen die de oorlog in Azië hebben overleefd. Helaas kwamen niet al ‘Onze jongens uit Indië’ terug.
We gedenken:
· Albert van Dijk: geboren 01-09-1926. Overleden 21-08-1947 Batavia
· Jan Vaartjes: geboren 30-09-1925. Overleden 17-11-1947 Tjirea
· Hendrikus de Vries: geboren 14-11-1925. Overleden 09-10-1949 Garoet.
Alle drie de Indiëgangers overleden na 15 augustus 1945 en worden op het monument te Vroomshoop genoemd: ‘’Zij gaven hun leven voor onze vrede en vrijheid’’.
Dientengevolge behoren we te spreken van de Tweede Wereldoorlogsperiode: de oorlogsjaren veertig.
‘’We herdenken niet alleen op 4 en 5 mei en 15 augustus, maar voortaan ook op 27 december: de dag dat ook Nederland tekende voor de vrede.’’
De genoemde expositie is op wo-za tussen14.00-16.00 uur te bezichtigen tot eind augustus 2026. Er is speciale aandacht voor de jeugd. Te bewonderen zijn voorwerpen, documenten en zelfs geluidsopnames van en voor ’Onze Jongens in Indië’ o.a. uit de nalatenschap van de Indiëgangers Eggink, Nevenzel, Pool, Vloedgraven, Ekkelkamp, Bosch, Arnold, Telman en Gerrit Prangsma. Ook zijn meer dan 60 tekeningen te zien van Flip Peeters (dienstplichtig militair 1948-1950) die brieven met tekeningen vanuit Indonesië schreef voor zijn geliefde Gerda. Ook is een paneel met een compilatie van artikelen over ‘Onze Jongens in Indië’ gebaseerd op de inhoud van vele mededelingen en oproepen uit een plaatselijk kerkblad.
Voor elk van de drie Vroomshoopse oorlogsslachtoffers is er een paneel als eerbetoon.
Een deel van de tekst is gebaseerd op een artikel in TROUW. Jorien Wallast (1982) is journalist en auteur van het boek ‘Saluut Batavia’.
Op de website van OKV Den Ham is de video van de opening op 4 april 2026 en de toespraken van GerritJH Kuiper, Hans Nieboer, Arie Telman en Ruud Eggink terug te zien. Met dank aan RTV4 DeltaFM. https://www.okv-den-ham-vroomshoop.nl/video-van-opening-expositie-nederlands-indie
Bron – Tekst en Foto’s: Ineke en Gerrit JH Kuiper
